Neuerscheinung
 
  25"DAS ULTIMATIVE BUCH ZUM WERWOLF"

Die NS-Organisation "Werwolf" war für Historiker bis vor kurzem der letzte weiße Fleck auf der Landkarte des braunen Imperiums. Arno Rodse hat zwar auf schmaler Quellenbasis 1980 ein Buch über den Werwolf" veröffentlicht, das noch viele Fragen offen ließ, "aber er konnte noch nicht wissen, dass sich in den Archiven der Staatssicherheit der DDR zahlreiche Originalakten zum "Werwolf befanden, deren Kenntnis erst ein fundiertes Bild dieser Einrichtung ermöglichen". So schreibt Volker Koop, Autor einer Studie über den NS-Lebensborn, im Vorwort zu seinem Buch, das wohl das ultimative zu dem Thema sein dürfte.

Hannes Schwengler, "Die Bevölkerung benimmt sich würdelos" in: Der Tagesspiegel, 8. Dezember 2008
linie
"DAS STANDARDWERK ZUM THEMA"

Der Historiker und Journalist Volker Koop zeichnet aufgrund von erst nach 1990 zugänglichen Archivmaterialien ein detailliertes Bild der von Legenden umrankten "Werwolf"-Gruppen, die 1944 und 1945 vornehmlich eigene Landsleute ermordeten.Der Autor legt mit seinem Buch eine überaus informative und sachliche Darstellung zum Thema auf Basis breiten Quellenmaterials vor. Damit schließt er eine Lücke im bisherigen Wissen über das in der öffentlichen Wahrnehmung von Legenden und Mythen überlagerte Phänomen "Werwolf". Hierbei zeigte sich auch, dass die Untergrundorganisation nicht primär mutig gegen feindliche Truppen operierte. Eher bestand die Mehrheit ihrer Taten in feigen Morden an eigenen Landsleuten. Zwar setzten sich die "Werwolf"-Gruppen aus Gestapo-Mitarbeitern, "Hitler-Jungen" und "Volkssturm"-Angehörigen zusammen, von ener Verankerung in der Bevölkerung konnte aber nicht gesprochen werden. Vielmehr bildeten die Untergrundorganisationen lediglich Einheiten, die den militärischen Untergang des "Dritten Reichs" noch einmal besonders blutig ausgestalten sollten. Dies hätte der Autor in seiner stark beschreibenden Arbeit analytisch noch stärker herausarbeiten können. Gleichwohl dürfte sein Buch auf längere Zeit das Standardwerk zum Thema bleiben.

Armin Pfahl-Traughber,  - h/pd - humanistischer pressedienst, 6. November 2008
linie
DIALEKTIK DES SCHEITERNS

Nunmehr hat der Journalist Volker Koop eine Studie vorgelegt, die das bisherige Bild der Forschung über den "Werwolf" im Großen und Ganzen bestätigt, aber auch neue Facetten hinzufügt. Im Unterschied zu älteren Darstellungen konnte er Akten aus der früheren DDR benutzen und hat die Nachkriegsverfahren gegen ehemalige Angehörige des "Werwolf" ausgewertet. Als besonders ergiebig erwiesen sich die bei der Birthler-Behörde erhaltenen Vernehmungen von Personen, die dem "Werwolf" zugerechnet wurden, durch Offiziere der Staatssicherheit. Auch hat Koop die Sendeprokolle des berüchtigten "Werwolf"-Senders, den Reichspropagandaminister Joseph Goebbels am 1. April 1945 ins Leben rief, ausfindig gemacht und vollständig abgedruckt. [Koop hat] eine flüssige, gut lesbare Studie zum ""Werwolf" vorgelegt, dessen Geschichte von einer eigentümlichen Dialektik gekennzeichnet war. Militärisch scheiterte der Versuch, einen nationalsozialistischen Partisanenkampf zu organisieren; propagadistisch hielt sich dessen Mythos bis in die Nachkriegszeit, was unter den Alliierten, in erster Linie unter den Sowjets, eine regelrechte "Werwolf"-Hysterie auslöste.

Armin Nolzen in: lieteraturkritik
linie
DIE WERWÖLFE HITLERS

Volker Koop deckt die Wahrheit über Himmlers NS-Organisation auf

Es war eine mythenumrankte Truppe, in der die Werwölfe organisiert waren. Gegründet hatte sie im September 1944 SS-Chef Heinrich Hmmler. Und so sollte es gehen: Beim Anrücken des Feindes sollten sich die Werwölfe - vor allem Hitlerjungen und Volkssturmleute - überrollen lassen und in kleinen Gruppen ämpfen. (...) Das entscheidende am Werwolf war die psychologische Bedeutung", so Koop.

3Sat, Kulturzeit, 16. Oktober 2008
linie
NS-GESCHICHTE

Die Anfrage in der Stasi-Unterlagenbehörde klang skurril: Der Publizist Volker Koop wollte über die "Werwölfe" schreiben, die NS-Sabotagetruppe der letzten Kriegsmonate. Wozu dann DDR-Akten einsehen? "Wer zum Werwolf recherchieren will, geht nicht zu Frau Birthler", erinnert sich Koop an die Verwirrung. "Aber das war die ergiebigste Quelle." Dokumente und Vernehmungsprotokolle (bis 1986) der Staatssicherheit mit Ex-Werwölfen, seit 60 Jahren verschlossen, konnte Koop auswerten.

So entstand ein Buch über "Himmlers letztes Aufgebot" , das mit dem Mythos aufräumt, der heute noch Neonazis fasziniert. Der zusammengewürfelte Haufen aus SS-Leuten, Fanatikern und Hitlerjungen , der im überrollten Großdeutschland die Besatzungstruppen durch Anschläge vertreiben sowie "Verräter" und Kollaborateure ermorden sollte, spielte militärisch überhaupt keine Role. Er hatte aber eine doppelte psychologische Wirkung.: Die Bevölkerung sollte nicht mit dem Feind zusammenarbeiten. Und den Besatzern in Ostdeutschland diente er nach dem Krieg als Argument für Verhaftung, Vrschleppung und Tötung verdächtiger Männer. Tausende Jugendliche kamen in den Speziallagern der Roten Armee um. Koop zeichnet die Schicksale nach.

Ab Herbst 1944 ließ SS-Führer Heinrich Himmler kleinste Sabotagegruppen ausbilden. Meistens fehlte es aber schon an Ausrüstung. Von angeblich 200 000 Werwölfen wurden nur wenige aktiv. Das berühmteste Attentat, die Ermordung des von den Amerikanern eingesetzten Aachener Oberbürgermeisters Franz Oppenhoff, "war nachweislich gerade keine Tat des Werwolfs", erklärt Koop. SS und Luftwaffe führten die Aktion.

Henning Krumrey in: Focus, 29. September 2008
linie
"HIMMLERS LETZTES AUFGEBOT"

Im Herbst 1944, als der Krieg bereits verloren war, ordnete SS-Reichsführer Heinrich Himmler die Bildung der Organisation "Werwolf" an. Zivile und militärische Kräfte sollten aus dem Untergrund heraus mit Mord und Sabotageakten die Alliierten und deren Sympathisanten in Schach halten. Doch eine kriegsmüde Bevölkerung, die weit weniger behilflich war als erwartet und dazu Kompetenzstreitigkeiten zwischen SS, Wehrmacht und NSDAP ließen das Unternehmen mehr oder weniger scheitern.

Anfang '45 wurden doch noch vereinzelte "Werwölfe" in den Kampf geschickt. Isoliert und schlecht ausgerüstet waren sie jedoch bei Weitem nicht das, als was die Propagandamaschinerie sie angekündigt hatte. Goebbels hatte den alten Deutschlandsender als "Werwolf-Sender" aktiviert, der während der letzten Kriegswochen über angebliche Aktivitäten der Abertausenden von Werwölfen berichtete. Ein letzter propagandistischer Erfolg aber gelang Goebbels: Trotz der wenigen Werwölfe, die den Alliierten tatsächlich begegneten, glaubten sie an die Existenz eines mächtigen Untergrund-Apparates.

Unzugängliche Informationen, verschlossene Akten - jetzt hat der Autor Volker Koop ein Buch vorgelegt, in dem erstmals umfassend auch neu erschlossene Quellen verarbeitet sind. Er erläutert Vorraussetzungen, Personen und genaue Hintergründe der Organisation.

"artour" hat mit Volker Koop gesprochen und mit einem Zeitzeugen und dem Leipziger Literaten Erich Loest.

MDR Fernsehen, Kulturmagazin "artour", 25. September 2008
linie

Koop o "Werwolfie. Ostatnim zaciągu Himmlera": Formacja stawała się legendą. Chciałem to zmienić

Elitarne oddziały, ukryte w lasach i atakujące z zaskoczenia jednostki aliantów - tak miał działać według goebbelsowskiej propagandy Werwolf, ostatnia nadzieja Niemców na zwycięstwo w wojnie. Dlaczego tak się nie stało, opowiada Volker Koop, autor wydanej właśnie w Polsce książki pierwszej obszernej monografii tej nietypowej formacji wojskowej.
Przemysław Gulda: Dlaczego zdecydował się pan napisać książkę o Werwolfie? Co wydawało się panu najbardziej interesujące w historii tych niezwykłych jednostek?

Volker Koop: Wokół nich powstało sporo nieporozumień i plotek, zwłaszcza wśród młodych ludzi. Werwolf stawał się coraz większą legendą, głównie dla tych, którzy żywią skrywaną czy wręcz jawną sympatię wobec idei narodowo-socjalistycznych. Dlatego wydawało mi się szczególnie ważne, żeby powiedzieć o tym, czym naprawdę była ta formacja. Chciałem, żeby już dłużej nie było wokół niej żadnych niejasności.

We wstępie wspomina pan, że pana książka jest pierwszą monografią na ten temat, w której uwzględnione zostały nieznane wcześniej materiały archiwalne. Do jakich zasobów udało się panu dotrzeć? Jakie nowe dokumenty mógł pan opisać?

- Mało kto wiedział, że instytucja zwana BStU czyli Beauftragter für die Unterlagen der früheren Staatssicherheit (czyli, w pewnym uproszczeniu, niemiecki odpowiednik Instytutu Pamięci Narodowej), jest w posiadaniu wielkiej ilości zupełnie nieznanych materiałów związanych z czasami narodowego socjalizmu w Niemczech. W okresie, kiedy istniało jeszcze NRD, komunistyczne służby bezpieczeństwa chętnie pozyskiwały je z bratnich krajów: Polski, Czechosłowacji czy ZSRR.

Powód wyciągania tych materiałów z archiwów był prosty: szukano wówczas bardzo intensywnie "haków" na zachodnioniemieckich polityków, a ujawnienie nazistowskiej przeszłości bywał znakomitą metodą eliminacji z życia publicznego. I to właśnie wśród tych dokumentów jest bardzo wiele takich, które bezpośrednio lub pośrednio dotyczą działań Werwolfu i akcji wymierzanych przeciwko członkom tych oddziałów.

Jak zdefiniowałby pan status jednostek Werwolfu. Czy patrząc na nie z dzisiejszego punktu widzenia należy je traktować bardziej jak oddziały partyzanckie, komórki terrorystyczne, milicje ludowe, jednostki samoobrony terytorialnej czy raczej po prostu bandy uzbrojonych nastolatków?

- Myślę, że najbliżej było im do czegoś pomiędzy oddziałami partyzanckimi i komórkami grupującymi terrorystów. Problem polega na tym, że członkowie tych jednostek często nawet nie wiedzieli, że klasyfikuje się jako Werwolf, a zarazem często nie mieli zielonego pojęcia, jak miały działać takie oddziały. Czasem było tak, że do jednostek Werwolfu jawnie zgłaszały się całe klasy szkolne. A w założeniu miały to być małe, zakonspirowane oddziały, ukrywające się w lasach, ukrywające w schowkach jedzenie, broń i amunicję, działające w 3-4 osobowych grupach i atakujące wrogów na niemieckiej ziemi, a nie na terenach okupowanych przez Rzeszę, a potem wyzwolonych.

To jeden z celów, o których pan pisze. Wspomina pan też o drugim: karaniu Niemców, którzy po wkroczeniu wojsk alianckich podejmowali z nimi współpracę. Który z nich był ważniejszy?

- Praktyka pokazywała, że siłą rzeczy ważniejszy stawał się drugi z tych celów. Żeby móc realizować ten pierwszy, członkowie Werwolfu musieliby być o wiele lepiej wyszkoleni i wyposażeni. Pod tym względem brakowało im bardzo dużo.

Do jakiego stopnia założona strategia, którą miał się posługiwać Werwolf: działanie w ukryciu, szukanie schronienia w lasach, używanie fałszywych dokumentów, nie noszenie regulaminowych mundurów, była wbrew ideom szlachetnej walki, obecnym w nazistowskiej propagandzie jeszcze przed wojną?

- Na pewnym poziomie nie była sprzeczna ani trochę - i to właśnie ten poziom wykorzystywała propaganda już w czasach, kiedy działał Werwolf. Tłumaczenie było proste: obecna, trudna sytuacja Rzeszy jest tylko przejściowa, ale imperium powstanie z kolan. Żołnierze Werwolfu przygotowują państwo do nowych czasów, dlatego ich walka jest jak najbardziej honorowa.

Czy doświadczenia dotyczące walki partyzanckiej, które armia niemiecka zdobywała walcząc z leśnymi oddziałami w Polsce czy ZSRR miały jakiś wpływ na późniejsze kształtowanie zrębów taktyki oddziałów Werwolfu?

- Nie, niemieccy dowódcy nie wykorzystywali w żaden sposób zdobytej wtedy wiedzy i doświadczeń.

Jakie było podejście lokalnej ludności cywilnej do wkraczających na ziemie niemieckie oddziałów alianckich? Czy Niemcy byli już zmęczeni wojną, pasywni i posłuszni, czy wciąż tkwiła w nich wola walki i sprzeciwu?

- Niemcy, praktycznie wszyscy, byli wtedy już bardzo mocno doświadczeni przez wojnę i zmęczeni. Walczyć chcieli już tylko naprawdę nieliczni, cała reszta nie miała na to żadnej ochoty. Wkraczające wojska alianckie były więc zwykle ciepło witane. Traktowano je jako wyzwolicieli, choć nie jako zwycięzców.

Jak w takim razie cywile traktowali Werwolf, jednostki, które do swojego skutecznego działania wymagały wsparcia ze strony lokalnej ludności? Opowiada pan w książce historię o oddziale, który miał pobierać żywność ze schowka zaopatrywanego przez miejscowych chłopów. Przez jakiś czas rzeczywiście dokładali tam jedzenie, ale bardzo szybko przestali.

- Nie można zapominać przede wszystkim o tym, że pod koniec wojny jednostki SS posługiwały się wobec ludności cywilnej drakońskimi metodami, wprowadzały prawdziwy terror. Dużo Niemców bało się innych Niemców o wiele bardziej niż aliantów. Dopóki ten mechanizm działał, tego typu schowki rzeczywiście były uzupełniane, ale im bardziej malały wpływy SS, tym mniej ludność cywilna była skłonna do tego typu działań.

Najbardziej niepokojące z historii o oddziałach Werwolfu, które opisuje pan w swojej książce, to te, w których okazuje się, że ich członkami były młode dziewczęta i dzieci. Czy to się często zdarzało, czy raczej były to tylko marginalne wypadki?

- Takie sytuacje rzeczywiście miały miejsce, ale nie było ich zbyt wiele. Większość żołnierzy Werwolfu to byli chłopcy należący do Hitler Jugend, uczniowie, czasem ranni żołnierze, którzy zostali wycofani z frontu. Zdarzało się, że do Werwolfu trafiały pielęgniarki. Ale to z pewnością nie było normą.

Porównuje pan w książce sytuację na zachodnich i wschodnich ziemiach niemieckich. Wynika z tego bardzo jasno, że Armia Czerwona o wiele częściej raportowała o działalności oddziałów Werwolfu niż siły alianckie na zachodzie. Czy powód był taki, że rosyjscy oficerowie chętnie przesadzali w swoich meldunkach i wykorzystywali strach przed Werwolfem do różnego rodzaju porachunków czy też chodziło o to, że po prostu na wschodzie rzeczywiście działań Werwolfu było więcej?

- Nie ma co do tego wątpliwości, że Armia Czerwona bardzo chętnie wykorzystywała hasło "Werwolf" jako pretekst i przykrywkę do najróżniejszych swoich działań, mających na celu upokorzenie miejscowej ludności. To działało zresztą w dwie strony - zdarzało się bowiem, że Niemcy denuncjowali swoich sąsiadów, twierdząc, że należą do Werwolfu. Z dokumentów wynika, że pobudki bywały często bardzo niskie - chcieli przejąć ich nieruchomości czy odbić im... żony.

Kiedy dziś ocenia pan strategię Werwolfu, czy wydaje się panu, że to mógł być skuteczny sposób obrony kraju w ostatnich miesiącach wojny, a zawiódł tylko dlatego, że został wprowadzony zbyt późno i w zbyt chaotyczny sposób?

- Ten pomysł w żaden sposób nie mógł się sprawdzić po tylu latach prowadzenia wojny. W Niemczech nie było rodziny, która nie straciłaby kogoś za jej sprawą. Kraj był zniszczony w bardzo wielkim stopniu, a ludzie po prostu nie mieli, co jeść. Byli wycieńczeni wojną i nie mieli najmniejszego powodu, żeby ją przedłużać choćby o jeden dzień.

W wielu miejscach w swojej książce wskazuje pan, że skutki działań Werwolfu były raczej marne, momentami wręcz żałosne. Jak duże realne straty zadały oddziałom alianckim jednostki działające pod tym szyldem? Jak bardzo spowolniły proces odbudowy kraju?

- Rzeczywiste skutki działań tych oddziałów były naprawdę nikłe, choć jednocześnie goebbelsowska propaganda potrafiła znakomicie to ukrywać, a nawet zamieniać je w wielkie sukcesy. Amerykanie naprawdę wierzyli, że na niemieckich ziemiach, gdzieś w lasach, ukrywa się 300 tys. gotowych na wszystko żołnierzy. Czuli, że muszą mieć się na baczności na każdym kroku. Ale nie było w tym nawet ziarna prawdy: oddziały Werwolfu zostały powołane do życia za późno i nie miały wsparcia w ludności cywilnej. Były więc skazane na niechybną porażkę.

Książka Volkera Koopa "Werwolf. Ostatni zaciąg Himmlera" została wydana w Polsce przez oficynę Prószyński Media.

Rozmawiał Przemysław Gulda
23.02.2016 12:58
http://kultura.gazeta.pl

linie

Werwolf. Ostatni zaciąg Himmlera

Założona z inicjatywy Heinricha Himmlera nazistowska organizacja Werwolf, odpowiadająca za przeprowadzone w ostatnich tygodniach wojny niezliczone mordy, należy do najbardziej tajemniczych i legendarnych struktur Trzeciej Rzeszy. Jej zadaniem było utrzymywanie oddziałów aliantów w stałym napięciu przez prowadzone z ukrycia akcje sabotażowe, a jednocześnie odstręczanie Niemców od współpracy z aliantami, w czym Werwolf posuwał się na najbrutalniejszych metod.
Książka Volkera Koopa to pierwsze wyczerpujące przedstawienie historii tej owianej mgłą tajemnicy organizacji. Autor rzeczowo i ze znawstwem opisuje tło historyczne, powstanie oraz działania Werwolfu i związanych z nim osób. Jednocześnie demitologizuje organizację, bezlitośnie wskazując na jej jednoznacznie zbrodniczy charakter i działalność.

Volker Koop (ur. 1945) jest wybitnym niemieckim publicystą i autorem kilkudziesięciu książek poświęconych historii Niemiec. W Polsce ukazała się jego monumentalna praca „Bormann. Pierwszy po bestii".

Oprawa: twarda
Tłumaczenie: Bartosz Nowacki
http://www.proszynski.pl/Werwolf__Ostatni_zaciag_Himmlera-p-33401-.html